Dostojevsky
Ik ben een groot Dostojevsky fan. Wat had je gedacht, ik ben een drama queen. Ben net begonnen aan Netochka Nezvanova, in het Nederlands vertaald naar De Verstotene. Het psychologisch inzicht van die man is fenomenaal, in elk boek weer. Dostojevsky leest als een cursus psychologie, uit de tijd toen van psychologie nog geen sprake was. De idee dat mensen geen beslissingen nemen op basis van de ratio (en dat ons leven ook niet bepaald wordt door het noodlot, een misvatting die velen hebben over zijn werk), maar op basis van ‘lagere instincten’ (wat ik vrij vertaal naar ‘onze hormonenspiegel’) is nog steeds maar half doorgedrongen in ons Westers denken. Romantische schrijvers hadden weinig inzicht in het menselijke lichaam, telkens weer komt de idee naar boven dat wanhoop koorts veroorzaakt. Maar het menselijke denken voelden ze haast intuïtief aan.
Netochka Nezvanova vertelt het verhaal van een jong meisje dat haar ouders verliest, en een zwerftocht begint van pleeggezin naar pleeggezin. In de eerste hoofdstukken hecht ze zich aan haar alcoholische (en onechte) vader, die zichzelf een kunstenaar en een ‘groot talent’ vindt, maar in feite een waardeloze nietsnut is. Uit de ruzies die ze meemaakt tussen haar ouders leidt ze immers af dat haar moeder een boze heks is, omdat die elke dag scheldt en foetert op haar man. Ze beeldt zich in dat hun armoede zal ophouden wanneer haar moeder sterft, en helpt papaatje intussen het huishoudgeld die haar moeder verdient te stelen, om te gaan drinken. Hoe de rede achter elke foute beslissing van het meisje wordt vergoeilijkt moet je zelf maar lezen. Het was zijn eerste poging om een volwaardige roman te schrijven, en de getuigenis van een ontluikend meestertalent.
Ik weet dat ik een boek zonder einde begonnen ben, Dostojvesky verdween naar de Siberische werkkampen voor hij het kon afwerken. Maar elke bladzijde is opnieuw de moeite waard.
